Processing the World Through Art: How Neurodivergent Minds Find Order in Chaos

Processing the World Through Art: How Neurodivergent Minds Find Order in Chaos

Living with Autism and ADHD means living with a brain that doesn’t filter the world the way most do. Every sound, every flicker of light, every shifting facial expression—nothing slips past unnoticed. Add to that an endless web of associations firing at lightning speed, and daily life becomes an experience of relentless intensity.

From the outside, it may look like I am “just sitting there,” but inside, my brain is working at the speed of a supercomputer. It processes everything, all the time, in layers.

Thinking in layers

My thoughts are not linear. They exist in stacked dimensions:

  • Task Layer: What I’m actively doing—speaking, typing, cooking.
  • Analytical Layer: Making sense of patterns, weaving information into a web.

  • Environmental Layer: Processing every sound, smell, and visual cue around me.

  • Sensory Layer: Vivid 5K images, sounds, and feelings.

  • Emotional Layer: Tracking my emotions, and yours.

  • Self-Reflection Layer: An inner dialogue between critic, cheerleader, and philosopher.

  • Earworm Layer: A song looping for days.

Most people operate with one or two of these layers at once. I live with all of them active—constantly. It is beautiful, but it is also exhausting.

When hyperfocus hits

Then there are moments of hyperfocus, when all the layers condense into one. Suddenly the chaos becomes order. My attention sharpens into a laser beam, and I disappear into learning, absorbing, creating. Hours vanish. I forget food, water, even the bathroom. Interrupt me and you’ll feel my irritation. But when I resurface, it feels like touching ground after flying at supersonic speed.

This is the paradox: my brain can either be everywhere at once or nowhere but here.

The cost of overstimulation

This layered, high-speed processing comes with a cost: energy depletion. Even joyful events—birthdays, concerts, family outings—can leave me with what feels like a hangover. Not because the event was bad, but because my brain has burned through every reserve.

When the energy bank is empty, even simple actions like getting up for a glass of water feel impossible. This is not laziness. It’s neurological bankruptcy. And when I push through, I borrow energy from tomorrow, leading to days of collapse.

Why art is survival

In the midst of all this, art is not optional. It is how I process, organize, and release the overwhelming flood of stimuli.

When I paint, photograph, or work in mixed media, I am taking the chaotic web of sensory data and giving it form. Through art I find:

  • Structure: Patterns and logic in the noise.
  • Reason: A way to make sense of relentless thought.
  • Perspective: Distance from what overwhelms me.
  • Relief: A place to rest my brain.
  • Expression: A window into my inner world for others to glimpse.

Without art, the layers remain tangled. With art, I untangle them—thread by thread, color by color, image by image.

The science of creativity and regulation

Neuroscience confirms what I’ve lived: autistic and ADHD brains often process stimuli with less filtering, which means more detail but also more exhaustion. Art therapy has been shown to regulate emotions, process trauma, and help the brain “file” experiences in ways words cannot.

For neurodivergent people, creativity isn’t just self-expression. It’s nervous system regulation. It’s medicine.

Conclusion

My art is not a hobby. It is a survival strategy. A necessity. It transforms overstimulation into beauty, chaos into order, exhaustion into expression.

I don’t create to be productive. I create to live.

Analytical processing of social interactions, Audhd

Walk into a birthday party. Everyone’s laughing, drinks in hand. But I spot her instantly, the woman hugging her own arm, smiling with her mouth but not her eyes. Her laugh drops the second no one’s looking. I know she’s not okay. When we’re alone, I ask gently: “Are you really fine?” Tears spill. I knew it.

People call it “instinct.” For me, it’s data. Analytical interviewing & processing social situations. And it’s not optional, it’s the only way I can make sense of people as an autistic woman with ADHD.

Analytical interviewing & processing social Interactions 101

Analytical interviewing is typically described as a technique used by law enforcement: picking up on small cues, posture, facial tension, tone shifts, word choice, to get to know things. For me, it isn’t a trick, its not mind-reading. It’s my default.
It’s the only way I can make sense of the world and the people around me.

While neurotypical people often process social interactions intuitively, my brain doesn’t. Autism means I don’t automatically decode social norms. ADHD means my attention jumps, scanning every detail. Combined, it creates hyper-attunement. I don’t just see what you say, I see what you’re hiding.

Personal Story: The Employer Who Proved Me Right

Years ago, in my 20’s I started a job with a boss who oozed friendliness. Too friendly. My hair stood up every time he entered the room. Staff tightened, voices softened. They laughed at his jokes, but their bodies screamed tension. Alarm bells.

During my probation period, I quit. I told him I’d stay until they replaced me. He exploded. Screaming, insulting, throwing my things into my bag, and ordering me out. The mask dropped. My instincts were dead-on.

Since then, I have never ignored that gut-punch. Because it’s not “intuition.” It’s cold, hard data my nervous system has collected and analyzed in the background.

The Science Behind It

Autistic individuals often focus on detail-level processing and are hypersensitive to micro-expressions, tone changes, and body language cues. While neurotypicals rely on unconscious social scripts, autistic brains compensate by consciously tracking cues, sometimes more accurately than others.

ADHD adds hyper-vigilance. ADHD brains show altered attention patterns, often picking up subtle contextual cues others ignore. It’s a double-edged sword: you see everything, but it costs enormous mental energy.

Why It Feels Like Instinct

To outsiders, my observations look like “gut feelings.” In reality, my brain is running a high-speed analysis:

  • Facial micro-twitches

     

  • The mismatch between tone and words

     

  • Self-soothing gestures (like arms crossed or sighing)

     

  • Group dynamics (who shrinks when who speaks)

     

I don’t consciously choose to notice this. It’s the only way I can understand the room. Without it, social interactions feel like static noise.

The Cost of

Analytical interviewing/reviewing

People romanticize “being empathic.” The reality for me is exhausting. While others relax, my brain is scanning for inconsistencies. Did his eyes drop? Did her tone sharpen? Did the group shift weight? Constant analysis = constant strain.

It’s also isolating. When I call out dishonesty or discomfort, people act surprised or accuse me of overreacting. When the mask finally slips and my reading is confirmed, nobody thanks me. They just say, “How did you know?”

The Power of Analytical interviewing/reviewing

But it’s not all bad. Analytical interviewing and reviewing has saved me:

  • Safety: avoiding abusive bosses, manipulative people, and toxic friendships.

     

  • Connection: spotting when someone’s struggling before they collapse.

     

  • Clarity: cutting through fake pleasantries to see what’s really happening.

     

It’s a survival skill honed over years of masking and adapting.

The Birthday Party

At parties, I can’t not notice. That woman whose smile doesn’t match her eyes? My brain screams: alarm. When I ask, people often open up. They feel “seen.” But while they feel relief, I feel drained. Because I wasn’t just vibing—I was working. (with all the love in the world, but it costs me)

Why This Matters for Autism & ADHD

Selective attention, hyper-focus, sensory processing differences—these are core parts of autism and ADHD. for me Analytical processing social situations is the byproduct. Neurodivergent brains often struggle with “typical” social intuition, so we overcompensate by scanning every available clue.

That constant decoding? It explains why social interaction is both fascinating and utterly exhausting for many autistic women.

Tips & Takeaways

  1. Trust your alarm bells. If you feel it, you’ve probably seen something real.

     

  2. It’s not mystical. You’re not psychic. You’re reading data most people ignore.

     

  3. Know your limits. Cold reading drains energy; set boundaries on how much you invest.

     

  4. Reframe it. This isn’t a flaw. It’s a neurodivergent survival skill.

 

Final Thoughts

I used to call it empathy. Now I call it unpaid emotional labor. Analytical processing isn’t a party trick, it’s how I survive. And while it’s heavy, it’s also proof that autistic and ADHD brains don’t miss the details. They catch what others can’t.

So if I say my alarm bells are going off—believe me. Because I’ve learned the hard way: I’m almost always right.

geschrokken maar ok.

Trigger warning.

Dit verhaal heeft een goede afloop, maar kan mensen met agsten of trauma’s triggeren. 

Reality check

Hoe je dag kan omslaan. Ik was zo bang Het kwam goed. Maar dat gevoel van die wanhoop blijft nog even plakken…

De dag begon heerlijk met uitslapen voor mij en Quinn. De oudste twee waren door michiel naar school gebracht en Michiel was klussen bij mijn ouders. We werden rond half 11 wakker (ik heb avond kinderen die willen uitslapen) en we hebben heerlijk boekjes gelezen in bed. Toen een ontbijtje gegeten op het loungebed in de tuin in de schaduw en we hebben lekker gekletst en geknuffeld.

Toen is Quinn lekker in de modderkeuken gaan spelen en ik ben de keuken gaan inpakken alvast voor de verbouwing.

We kregen vizite, mijn schoonbroer en zusje kwamen langs met baby Zoë! We zaten gezellig in de achtertuin. En vlak daarna kwam Michiel met de meiden weer thuis en liepen direct door naar de achtertuin om Zoë te bewonderen. Maar de voordeur bleef open staan…

Stilte voor de storm

Het was gezellig. Wij schenken nog wat in en zitten lekker in de achtertuin terwijl Quinn wat rond scharrelt in de achtertuin. Ons buurmeisje liep achterom om hun hond uit te laten en de twee oudsten wilden met haar mee wandelen. Ondertussen scharrelt Quinnie het huis in.  Prima. Geen probleem, het huis is Quinn-proof. Maar dan blijft ze weg… heel lang weg. Michiel gaat even kijken. Ze zal vast weer de wc rol aan het uitrollen zijn ofzo.

Maar michiel komt na een minuut weer naar buiten “jo help mee, Quinn is niet in het huis en de voordeur staat open” Oh f*ck! Ik spring op en terwijl ik door het huis loop roep ik “Quinn!! Waar ben je?” Iets dat altijd steevast beantwoord word door een klein stemmetje die roept “ikke ben hieerrr” maar niets… stilte “ze is hier niet jo, ik heb in alle kamers gekeken!!”

Ik sprint naar buiten de lange straat in langs de brede sloot die ons lint-dorp zo mooi maakt, maar het water heeft nog nooit zo zwart en donker geleken. “Ze is vast haar zusjes achterna gelopen… ze kan niet ver zijn” roept michiel mij na. Ik kom mensen tegen, “hebben jullie een meisje van 3 gezien? Blonde krulletjes!?” Nee, ze is niet die kant op… andere buren schieten te hulp… mijn schoonzusje rent ondertussen het huis nog eens door om te dubbelchecken, Michiel pakt de fiets om sneller het dorp door te kunnen zoeken. Ik ren de andere kant van het dorp in.

Waar? Waar? Waar?

Voorbij de buiging van de straat zie ik nogsteeds geen meisje lopen. Nee. Nee. Nee. Nee. het water! Maar waar!? Op de plek naast de brug kijkt ze graag over het water uit, gooit ze steentjes en blaadjes…
Ik stap de sloot in, mijn voeten zakken 30 cm weg in de blubber en in sta tot mijn middenrif in het water en ik begin zoekend te lopen en voelen over de bodem. Zoekend in het zwarte water naar een handje, een voetje, een lijfje. Misschien ben ik optijd.

Ik hoop dat ze haar vinden in het dorp. Misschien is ze wel door iemand meegenomen!? Misschien zie ik haar nooit meer terug! Elke seconde lijkt een eeuwigheid te duren. Ik voel over de bodem van de sloot maar ik voel alleen maar blubber, takken, stenen en harde dingen langs mijn voeten… nergens onder de brug, ik kijk het dorp in… waar kan ze zijn!? Ik loop door de blubber langs de rand van de kade het dorp verder in en hoor mijn buurman achter me roepen “we hebben haar!!! Ze is terecht!!” Ik twijfelde of ik hem goed verstaan had… mijn oren waren aan het suizen, mijn hart ging tekeer en ik buiten adem riep ik terug “heb je haar!? waar is ze!? Ik zie haar niet!”

Het is ok

“ze is terecht!!!” Ik klim huilend de kade op, mijn hele lijf trilt. Michiel komt aanfietsen vanuit het dorp. hij kijkt me geschrokken aan  “Ze is terecht Miech!!” Mijn schoonzusje loopt met mijn Quinn in haar armen naar me toe. 

Quinn kijkt me geschrokken aan, niet begrijpend wat er allemaal gebeurt. Haar lijfje voelt warm en veilig in mijn armen… ze duwd me van zich af, “mama jij bent helemaal nat!” Ja, dat is waar ook… ik kijk naar mijn lijf, nat en vol drek, mijn voeten bloeden maar ik voel het niet. Het geeft niet. Ze is hier. Veilig. Roze en warm, met grote ogen kijkt ze me aan. “Oh Noenie, ik dacht dat ik je helemaal kwijt was!” “Ikke ben hier mama!” Zegt ze. En ze legt haar handjes op mijn wangen.

Al die tijd heeft ze in een hoekje van Miley’s kamer verstopt gezeten. Omdat ze daar met de lego aan het spelen was. En dat mag niet van Miley. En dat weet ze. Dus toen we haar riepen had ze zich klein gemaakt en heeft ze voor het eerst niet gereageerd op onze stem. Ze zat zo goed verstopt dat pas de derde keer dat iemand op de kamer ging zoeken ze daar gevonden werd.

 

 Pleisters

Het was die stilte in combinatie met de deur die open stond die onze wereld even op stop zette.
Maar wat nou als ze wel een keer naar buiten dwaalt, ze wel alleen steentjes gaat gooien. Wel in het water valt. Alleen. Hulpeloos. Ik bessef me nu dat als je eerst rustig en “kalm” lekker nuchter al het andere uit sluit voordat je in de sloot springt je wellicht telaat komt…


We gingen geschrokken maar opgelucht terug naar de tuin. Trillend van de adrenaline ben ik onder de warme buitendouche gaan staan. Ik gooi de smerige jumpsuit van me af op de grond. Ik trek meteen m’n badpak aan en heb een duik genomen in het zwembadje om weer even rustig te worden. Quinn speelde weer lekker in haar zand hoek terwijl ik de sneeën op mijn voeten verzorgde en druk in de weer was er pleisters op te plakken. (Zou ik een tetanusprik nodig hebben denk je!?)

We waren toch weer een beetje gezellig verder aan het kletsen.

Om de onrust compleet te maken kreeg mijn schoonzusje een telefoontje dat haar enig overgebleven vaste opdrachtgever haar werk met haar stop ging zetten, wederom door Corona. Na haar zwangerschapsverlof dus helemaal geen werk meer. Yup. De maatregelen hakken er weer lekker in. Gezin met newborn, en nu dus amper inkomen om rond te komen. Welkom in onze wereld. Voor de tweede keer die dag waren er tranen. Wat een dag. Als iemand een kneiter goede en professionele sporttherapeut kan gebruiken neem vooral even contact met mij op dan zorg ik even voor een introductie.

 

wanhoop blijft plakken

Maar we staan weer op scherp dus. Deuren worden goed gesloten, kinderen worden driedubbel gecheckt.

En alle kindjes nogmaals op het hart gedrukt: Niet reageren of liegen tegen papa en mama is al-tijd erger/stouter/verdrietiger dan hetgeen wat je aan het uitspoken bent of gebeurt is. Wees eerlijk, zeg waar je bent, wat je doet, wat er aan de hand is en samen lossen we het op. 

Alle ogen staan weer open. De wanhoop van het moment voel ik nog door mijn lijf razen.
Het had zo verkeerd kunnen aflopen.
Maar dat deed het niet, het was allemaal prima.
Ze was ok. Ze IS ok. Ik ben ok. We zijn ok.
Haal adem, laat het los.

Ben bij als ze allemaal hun A diploma hebben…

Voor we heerlijk wegkruipen in onze Winterslaap modus [+Podcast #01]

Voor we heerlijk wegkruipen in onze Winterslaap modus

 

Seizoenen

De lente voelt alsof je plotseling omhoog springt en een lange aanloop neemt voordat je een diepe duik maakt vol verwachting in de warme en wilde zomerdagen. Spetterend om je heen in de zonnestralen, rennen, springen van pure vreugde en speelsheid! Tot we buiten adem zijn. Compleet tevreden en herladen en we ons laten zinken in de naderende gezelligheid … frisse lucht, vallende bladeren, regendruppels op ons vensterglas. De meest verbazingwekkende kleuren en we zijn klaar om los te laten, naar binnen te duiken en ons gekoesterd en veilig te voelen.Gezellig bij warme, zachte dekens, warme chocolademelk, sneeuwvlokken die onze huid raken, vlammen dansen in de haard. De winter is onze cocon. En we overwinteren. Voordat de geur van de lente ons weer wakker maakt en we omhoog springen …

Voor de Winterslaap

We zorgen ervoor dat we genieten van de laatste warme zonnestralen en absorberen het allemaal op. We brachten onze warme vesten en een picknick met ons mee.

Springen, klimmen en spelen in het bos. Het herinnerde me aan de tijd dat we een paar maanden geleden gingen picknicken. We stonden aan het begin van het “buiten” seizoen, we wisten niet wat de zomer zou brengen, en nu kijken we terug op een geweldige lente en zomer en maken we ons op voor de “koude en gezellige” dagen. In het voorjaar zag het hele bos er anders uit, rook het anders, voelde het anders aan toen onze voeten de grond raakten. Dit jaar is het de eerste keer dat we ‘Minimal’ schoenen dragen en het heeft onze loopervaring voor altijd veranderd. Er is geen weg terug. En rennen en springen door het bos is het fijnst op onze minimal schoenen van Wildling!

Next up: Winter

We zijn er klaar voor! kom maar op met de ijzige temperaturen en warme truien!

In de tussentijd zullen we een nieuwe “Groene” houtkachel in ons huis installeren om warm te blijven, en misschien een beetje een huis renovatie op onze begane grond doen dit najaar. We houden je op de hoogte!

Love,
Jolanda, Michiel
Miley, Haley & Quinn

    We love Wildling shoes

    Wildling shoes  hebben ons hele gezin uitgerust met hun ‘Minimal’ wintercollectie schoenen en we zijn er dol op!

    Het heerlijke gevoel om op blote voeten door het bos te rennen en te klimmen terwijl je veilig bent tegen ruwe ondergronds en scherpe voorwerpen is geweldig!

    Terwijl je op blote voeten of met Minimale schoenen, het voelt niet alleen geweldig. Het is eigenlijk ook echt gezond! De reden waarom is hier heel goed uitgelegd door:

    1- Linde Logtenberg op haar Instagram hier!

    2- of in deze video door Teck Insider

    We willen onze partner Wildling bedanken voor het ondersteunen van ons blog. Onze partners maken het mogelijk voor ons om onze video’s, vlogs en blogs kunnen blijven produceren. Vanwege dit soort samenwerkingsverbanden kunnen we doen waar we het meest van houden:  Creatief zijn en onze verhalen, kennis en afbeeldingen met jullie delen!

    bekijk alle andere foto’s uit deze serie:

    [PILOT] PODCAST #01 Voor we in Winterslaap modus gaan...

    by Jolanda Marti | Wild & BOHO - podcast

    PRAAT MEE!        –     Join the conversation:

    Share this blog post

    [supsystic-social-sharing id='1']
    TAGS:
    [st-tag-cloud]

    You might also like to read:

    [related-posts-thumbnails]